هم‌زمان با پیگیری روند استیضاح احمد میدری در مجلس و داغ‌شدن مباحث مربوط به عدم رفع تعهدات ارزی، انتشار پیاپی مطالبی علیه حسین رفیق‌دوست، مدیرعامل پتروشیمی فن‌آوران، توجه‌ها را به عملکرد این شرکت و صحت ادعاهای مطرح‌شده جلب کرده است.
به گزارش «مسیر انرژی»، این رسانه هفته گذشته در بررسی عملکرد شهریورماه پتروشیمی فن‌آوران از تغییر محسوس روند فروش و صادرات این شرکت خبر داده بود؛ ماهی که فروش ارزی «شفن» به‌تنهایی از مجموع پنج ماه نخست سال عبور کرد.
اکنون انتشار مطالب تازه درباره مدیریت فن‌آوران و طرح ادعاهایی در حوزه تعهدات ارزی، توقف تولید و نحوه تأمین برق، «میز انرژی» را بر آن داشت تا این‌بار مجموعه گسترده‌تری از داده‌های مالی، صادراتی و فنی شرکت را در کنار ادعاهای مطرح‌شده بررسی کند.
نتیجه این بررسی تصویری متفاوت از برخی روایت‌های اخیر ارائه می‌دهد؛ از ایفای ۹۸.۴۷ درصد تعهدات ارزی دو سال گذشته گرفته تا بازگشت صادرات در شهریور و ساختار متفاوت تأمین برق مجتمع‌های پتروشیمی منطقه ویژه اقتصادی ماهشهر.
عملکرد پتروشیمی فن‌آوران در رفع تعهدات ارزی؛ ۹۸.۴۷ درصد تعهدات ایفا شد
یکی از محورهایی که در فضای اخیر پیرامون پتروشیمی فن‌آوران مورد توجه قرار گرفته، موضوع بازگشت ارز حاصل از صادرات متانول است.
بر اساس ارقام گزارش حسابرسی مورد بررسی، پتروشیمی فن‌آوران طی سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ در مجموع حدود ۳۲۷ میلیون دلار تعهد ارزی صادراتی داشته که حدود ۳۲۲ میلیون دلار آن ایفا شده است.
به این ترتیب، میزان ایفای تعهدات ارزی فن‌آوران در این دوره به حدود ۹۸.۴۷ درصد می‌رسد و مجموع تعهدات ایفانشده دو سال مورد بررسی حدود ۵ میلیون دلار بوده است.
به تفکیک، در سال ۱۴۰۳ از حدود ۱۸۱ میلیون دلار تعهد ارزی شرکت، نزدیک به ۱۸۰ میلیون دلار ایفا شده و در سال ۱۴۰۴ نیز از حدود ۱۴۶ میلیون دلار تعهد، نزدیک به ۱۴۲ میلیون دلار ایفا شده است.
این ارقام از آن جهت اهمیت پیدا می‌کنند که مسئله ارزهای بازنگشته طی هفته‌های اخیر به یکی از موضوعات حساس اقتصادی و سیاسی تبدیل شده است. در چنین فضایی، نسبت‌دادن کلی مسئله عدم رفع تعهدات ارزی به یک شرکت، بدون ارائه مصداق و ارقام مشخص، می‌تواند تصویری متفاوت از واقعیت عملکرد آن ایجاد کند.
اگر عملکرد فن‌آوران در این حوزه قرار است مورد نقد قرار گیرد، طبیعتاً میزان کل تعهدات، مقدار تعهدات ایفا‌شده و رقم باقی‌مانده نیز باید هم‌زمان در اختیار مخاطب قرار گیرد.
عملکرد صادراتی پتروشیمی فن‌آوران؛ شهریوری که ورق «شفن» را برگرداند
نکته مهم اینجاست که عملکرد صادراتی فن‌آوران موضوعی نیست که «میز انرژی» پس از شکل‌گیری حاشیه‌های اخیر به سراغ آن رفته باشد.
این رسانه هفته گذشته در گزارشی جداگانه، عملکرد شهریورماه شرکت را بررسی کرده و از تغییر قابل‌توجه وضعیت فروش و صادرات «شفن» خبر داده بود.
بررسی گزارش‌های عملکرد نشان می‌دهد فروش پتروشیمی فن‌آوران در شهریور ۱۴۰۵ با رشد ۷۹ درصدی نسبت به ماه مشابه سال گذشته به حدود ۳۱ هزار و ۶۰۰ میلیارد ریال رسیده است. درآمد تجمیعی شرکت در نیمه نخست سال نیز حدود ۷۰ هزار و ۸۰۰ میلیارد ریال ثبت شده است.
اما یکی از مهم‌ترین اتفاقات شهریور در بخش صادرات رخ داده است.
فن‌آوران در این ماه حدود ۳۱.۹ هزار تن متانول صادر کرده؛ رقمی که تقریباً با مجموع صادرات پنج ماه نخست سال برابری می‌کند.
مهم‌تر اینکه فروش ارزی شرکت در شهریور به حدود ۱۳.۲۲ میلیون دلار رسیده و به‌تنهایی از مجموع فروش ارزی پنج ماه قبل عبور کرده است.
این اتفاق در شرایطی رخ داده که محدودیت‌های عملیاتی، ناپایداری تأمین انرژی و دشواری‌های صادرات و حمل‌ونقل دریایی طی ماه‌های قبل بر فعالیت شرکت فشار وارد کرده بود.
بنابراین شهریور را می‌توان نقطه تغییر مهمی در عملکرد نیمه نخست سال فن‌آوران دانست؛ ماهی که هم حجم صادرات متانول جهش کرد و هم فروش ارزی شرکت از مجموع پنج ماه پیش از آن فراتر رفت.
فروش و درآمد فن‌آوران در شرایط افت مقداری فروش
تصویر عملکرد نیمه نخست فن‌آوران البته کاملاً بدون چالش نیست. محدودیت‌های تولید و انرژی بر مقدار فروش شرکت اثر گذاشته و درآمد تجمیعی نیز نسبت به دوره مشابه سال قبل تحت تأثیر همین شرایط قرار گرفته است.
با این حال، افزایش نرخ فروش محصولات توانسته بخش قابل‌توجهی از اثر کاهش مقداری فروش را در درآمد ریالی جبران کند.
به همین دلیل، بررسی عملکرد شرکت تنها بر مبنای توقف‌های تولید یا کاهش مقطعی صادرات نمی‌تواند تصویر کاملی از وضعیت «شفن» ارائه دهد؛ همان‌طور که جهش شهریور نیز به‌تنهایی برای قضاوت درباره کل عملکرد سال کافی نیست.
ارزیابی دقیق‌تر زمانی امکان‌پذیر است که وضعیت تولید، مقدار فروش، نرخ محصولات، درآمد ریالی و صادرات شرکت در کنار یکدیگر دیده شوند.
ادعای خرید برق بدون خط انتقال اختصاصی؛ ساختار ماهشهر چگونه است؟
محور دیگری که در مطالب اخیر مطرح شده، به خرید برق و نبود شبکه اختصاصی انتقال برای پتروشیمی فن‌آوران مربوط می‌شود.
در برخی مطالب، توقف تولید شرکت به خرید برق بدون برخورداری از شبکه اختصاصی انتقال مرتبط شده است. اما بررسی چنین ادعایی بدون درنظرگرفتن ساختار تأمین یوتیلیتی در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر می‌تواند به برداشت ناقصی منجر شود.
مجتمع‌های پتروشیمی مستقر در این منطقه، از جمله فن‌آوران، بخشی از برق و سایر سرویس‌های جانبی مورد نیاز خود را از طریق زیرساخت‌های متمرکز منطقه دریافت می‌کنند و شرکت فجر انرژی خلیج فارس یکی از مجموعه‌های اصلی تأمین‌کننده این خدمات است.
در چنین ساختاری، دریافت برق توسط مجتمع‌های منطقه الزاماً به معنای برخورداری هر شرکت از خط انتقال مستقل و اختصاصی نیست.
بنابراین ادعای ناتوانی فن‌آوران در دریافت برق صرفاً به دلیل نداشتن خط انتقال اختصاصی، بدون تشریح سازوکار شبکه مشترک و نحوه تأمین برق منطقه، برای اثبات نیازمند مستندات فنی دقیق‌تری است.
چرا عملکرد پتروشیمی فن‌آوران در برخی روایت‌ها کامل دیده نمی‌شود؟
اینجا یک پرسش مهم شکل می‌گیرد.
نقد عملکرد مدیران شرکت‌های بزرگ اقتصادی حق رسانه‌هاست و انتشار گزارش‌های انتقادی می‌تواند به شفافیت بیشتر عملکرد شرکت‌ها کمک کند؛ اما چنین نقدی زمانی برای مخاطب قابل اتکاتر خواهد بود که تمامی داده‌های مؤثر در قضاوت نیز در کنار یکدیگر قرار گیرند.
وقتی موضوع تعهدات ارزی فن‌آوران مطرح می‌شود، رقم ۹۸.۴۷ درصد ایفای تعهدات نیز بخشی از واقعیت است.
وقتی درباره عملکرد صادراتی شرکت صحبت می‌شود، فروش ارزی ۱۳.۲۲ میلیون دلاری شهریور و عبور آن از مجموع پنج ماه نخست سال نیز نمی‌تواند نادیده گرفته شود.
و هنگامی که مسئله خرید برق مطرح می‌شود، ساختار متمرکز تأمین خدمات جانبی در منطقه ویژه اقتصادی پتروشیمی ماهشهر نیز بخشی از بررسی فنی موضوع است.
نادیده‌گرفتن هر یک از این مؤلفه‌ها می‌تواند تصویری ناقص از عملکرد یک شرکت بورسی در اختیار مخاطب قرار دهد.
نقد رسانه‌ای یا فشار برای تغییر مدیریت فن‌آوران؟
زمان‌بندی انتشار مطالب اخیر نیز قابل توجه است.
افزایش انتقادها علیه مدیریت پتروشیمی فن‌آوران هم‌زمان با داغ‌شدن مسئله عدم رفع تعهدات ارزی و تحولات سیاسی پیرامون وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، این پرسش را ایجاد کرده که آیا موج اخیر صرفاً معطوف به نقد عملکرد حسین رفیق‌دوست است یا اهداف دیگری نیز در پس آن دنبال می‌شود؟
صرف این هم‌زمانی طبیعتاً برای اثبات وجود یک جریان سازمان‌یافته یا تلاش برای تغییر مدیریت کافی نیست و برای چنین نتیجه‌گیری‌ای باید مستندات مستقلی ارائه شود.
با این حال، وقتی بخشی از آمارهای قابل سنجش شرکت در برخی روایت‌ها دیده نمی‌شود یا ادعاهای فنی بدون تشریح کامل ساختار منطقه مطرح می‌شوند، پرسش درباره چرایی شکل‌گیری این موج رسانه‌ای جدی‌تر می‌شود.
آمار؛ معیار قضاوت درباره عملکرد پتروشیمی فن‌آوران
بررسی «میز انرژی» نشان می‌دهد قضاوت درباره عملکرد پتروشیمی فن‌آوران نیازمند کنار هم قرار دادن مجموعه‌ای از شاخص‌هاست و نمی‌توان تنها با انتخاب بخشی از عملکرد شرکت به نتیجه‌ای قطعی رسید.
از یک‌سو فن‌آوران بر اساس ارقام مورد بررسی، ۹۸.۴۷ درصد تعهدات ارزی سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ را ایفا کرده و از سوی دیگر در شهریور ۱۴۰۵ شاهد بازگشت قابل‌توجه صادرات بوده است؛ تا جایی که فروش ارزی یک ماه شرکت از مجموع پنج ماه نخست سال عبور کرده است.
در مقابل، محدودیت‌های تولید و انرژی نیز واقعیت‌هایی هستند که در ارزیابی عملکرد شرکت باید دیده شوند.
بنابراین نقد مدیریت پتروشیمی فن‌آوران، مانند هر شرکت بزرگ اقتصادی دیگری، نه‌تنها حق رسانه‌ها بلکه بخشی از وظیفه نظارتی آن‌هاست؛ اما همان‌قدر که مدیران باید درباره تصمیمات خود پاسخ‌گو باشند، ادعاهای مطرح‌شده درباره عملکرد شرکت‌های بورسی نیز باید قابلیت سنجش با گزارش‌های رسمی، ارقام مالی و واقعیت‌های فنی را داشته باشند.
در نهایت، درباره فن‌آوران یک سؤال همچنان باقی است: اگر قرار است عملکرد مدیریت این شرکت نقد شود، چرا همه اعداد روی میز قرار نگیرد؟
